Wereldmens

Het is moeilijk voor te stellen hoe ze was, als meisje. Haar dunne grijze haar is toe aan een watergolfbeurt. Ouderdomsvlekken worden allang niet meer behandeld en ze loopt bij de gratie van schoenen waarin zelfs een soldaat in gevecht staande blijft. Toch vang ik af en toe een glimp op van de gepassioneerde jonge vrouw die ze ooit moet zijn geweest. Als haar gebogen rug gerecht wordt bij het opstaan. Als haar ogen warm worden bij herinneringen aan haar man. Of als ze vertelt over haar werk als verpleegkundige in een tijd dat de Arbo-wet nog niet bestond.

Ik wandel het huis van ouderdom binnen. Onderweg van de ene afspraak naar de andere. Het is warm, veel te warm. De lucht van overgare groente komt me tegemoet. Aan de muur producten van creatieve dagbesteding. Een beginnende zeventiger was ze, toen hier de deuren voor haar open gingen en een aanleunwoning haar thuis werd. Een ruime negentiger is ze nu. En terwijl haar wereld zich steeds meer beperkt tot het verblijf binnen deze muren, verbaast ze me met haar ruime geest die zich van aanleunwoning, rollator en steunkousen niets aantrekt.

1910, 31 januari. Ze werd geboren in een eenvoudig gezin. Vader schoenmaker, moeder in de verpleging. Hard werkende mensen. Ze vertelt me wel eens over die jaren. De beelden die ze schetst hebben de kleuren van saamhorigheid en geborgenheid in een harde realiteit. Of ze veel meekreeg van de eerste wereldoorlog heb ik nooit gehoord. Haar herinneringen komen vanaf het moment dat ze een jonge vrouw is in betrekking. Voor een kleine vergoeding eigendom van een welgestelde familie. Later kwam de verpleging. Eén van de weinige eerbare beroepen voor vrouwen in haar tijd.

Met thee in bloemig porselein, mijn mobiel en laptop naast me, luister ik; mijn oog eerst nog scherp op de klok. Ze zit tegenover me en vertelt. Ze maakte het mee, denk ik ondertussen, dat vrouwen stemrecht kregen. Ze maakte mee dat Hitler Duitsland overnam en vervolgens Europa. Een glijdende schaal van onverdraagzaamheid naar Holocaust. Ze maakte het mee, dichtbij, dat oorlog de straten kleurde. En waar er nog nauwelijks sprake was van auto's in haar jonge jaren, zag ze later via televisie mensen op de maan. Ze maakte mee dat de wereld in spanning keek naar de uitkomsten van de koude oorlog, dat zure regen succesvol werd bestreden, computers hun intrede deden en kleinkinderen met mobieltjes en laptops op visite komen. Ze maakt het mee.

Maar haar verhalen gaan niet over onderwerpen die de krant haalden. Ze gaan over gewone levens; over liefde en geborgenheid, over ziekte en verlies, over zorgzaamheid en trouw, over ruzie en herstel. En ze wil weten hoe het nu is, wat ik doe, wat ik denk. Hoe het gaat als verantwoordelijke banen in een gezin gecombineerd worden. Hoe je dat doet; opvoeden, werken, relatie, huis. Gesprekken met haar gaan altijd ergens over. En nooit wordt de ene tijd tegen de andere afgezet. Haar verhaal verbindt zich met mijn verhaal. En mijn verhaal met het hare.

Het is later dan gepland als ik haar huis verlaat. De deuren schuiven open, de buitenlucht stroomt mijn longen binnen. De moderne wereld meldt zich weer. Ik stop mijn handen in mijn zakken en wandel richting auto, glimlachend. Want die wereld van mij lijkt ruimer, door de ontmoeting met die van haar. Even ben ik me bewust van langere lijnen en het plezierige gevoel dat eeuwigheid zich elke dag voltrekt. Ik stap in en herken wat ons verbindt; ik houd van haar. Ze is mijn oma. En ik ben de dochter van haar kind.

Merle van Nool