Scriptie Duurzaamheid

Zondag eredienst, maandag massage

‘Hoe kunnen we met bouwkundige aanpassingen bestaande gebouwen duurzamer maken?’ Met die vraag hebben Daan van Markus en Jordy Bronk een scriptie geschreven voor hun studie architectuur en bouwtechniek aan de Hogeschool Utrecht. Daarvoor  was gedegen onderzoek nodig: een onderzoek naar een bestaand gebouw. Hun keuze viel op één van onze gebouwen: Purmerend, gebouwd in 1972. Een markant gebouw, met een typische jaren 70-vormgeving en in de apostolische traditie niet onmiddellijk als kerkgebouw herkenbaar. Het staat midden in een groene, ruim opgezette woonwijk met hoofdzakelijk laagbouw. Een vriendelijke omgeving, maar ook een beetje hoekig en somber door de stijl van bouwen en de kleurstelling met veel bruin en zwart. Dat geldt ook voor ons gebouw. Het staat in de traditie van zijn tijd: sober, functioneel en zonder franje.

Gas in overvloed
Bij de bouw werd met energiegebruik nauwelijks rekening gehouden. Nederland had immers aardgas in overvloed, en de gasprijs was laag. Het gebouw was nauwelijks geïsoleerd, had enkel glas, volop gloeilampen en een normale verwarmingsinstallatie, waarbij de meeste warmte als rook door de schoorsteen verdween. In de jaren na de bouw, en vooral vanaf de jaren negentig van de vorige eeuw, zijn wel maatregelen genomen om de energiekosten te beperken. Ondanks dat is het pand in energietechnisch opzicht verouderd.

Gebruiksfrequentie
Daan en Jordy hebben het gebouw aan alle kanten beklopt, geknepen, tegen het licht gehouden en gemeten. ‘We hebben niet alleen naar de technische staat gekeken, maar ook naar de gebruiksfrequentie. Daarbij viel het ons op dat het gebouw eigenlijk maar heel weinig in de week gebruikt wordt, terwijl het binnenklimaat wel permanent in orde moet zijn. Natuurlijk kun je bouwwerken volledig isoleren en optimaal energiezuinig maken. Dat levert heel beperkt iets op, als je het gebouw maar zes tot tien uur per week gebruikt.’

Met dit inzicht kwamen Daan en Jordy op hun ei van Columbus: medegebruikers van het gebouw op momenten dat het genootschap het gebouw niet nodig heeft.

De wijk in
Aanvullende gebruikers dus. Maar wie? En waarom? ‘We hebben de samenstelling van de wijk onderzocht: leeftijdsopbouw en voorzieningen. Daarbij viel het ons op dat er geen fysiotherapie in de wijk is en te weinig apotheken. We zijn toen gaan denken in die richting. En niet alleen om het energiegebruik. Een fysiotherapiepraktijk en een apotheek zijn ook typisch plekken in een wijk die snel bekend zijn op een positieve manier. Het helpt volgens ons bij de bekendheid van het genootschap: we kunnen iets voor de wijk betekenen!’

Futuristische gevel
Met hun plan concreet zijn Daan en Jordy gaan ontwerpen: uitgangspunt was de bestaande bouw, met hieraan toegevoegd wat nodig is voor de nieuwe gebruikers. Het resultaat spreekt tot de verbeelding: om het gebouw heen een nieuwe, futuristisch vormgegeven gevel van glas. Deze staat voor de huidige gevel en vormt een extra isolerende schil. Naast het bestaande pand wordt een stukje laagbouw toegevoegd om de fysiotherapie te huisvesten. Deze nieuwbouw volgt de rooilijn van het perceel en gaat met een mooie ronding de hoek om. Verbindend element tussen de bestaande bouw, de glazen voorzetgevel en de nieuwbouw is een strakke en vloeiende band, licht van kleur. Verder voorziet het plan in modernisering van de technische installaties, reparatie van isolatielekken en rotte kozijnen, vervanging van de dakbedekking enz.

Geslaagd, niet uitgevoerd
Het gebouw gaat er niet zo uitzien. Voor fysiotherapie en medicijnen zullen de wijkbewoners hun huidige geduld moeten blijven oefenen. Het gaat hier om een scriptie in het kader van een studie. Overigens met succes: zowel Daan als Jordy zijn geslaagd. Hun ontwerp is natuurlijk fictief – er zijn geen plannen om het in deze vorm uit te voeren. Wat het plan van Daan en Jordy opvallend maakt is niet het gebouwontwerp – hoe futuristisch het ook is. Door ‘out of the box’ te denken is hun uiteindelijke plan ontstaan: een toekomstig samenspel van techniek, gebruik, invulling en mensen. Natuurlijk kan niemand in de toekomst kijken. Toch zou het kunnen, dat Daan en Jordy met hun plan de contouren voor een andere aanpak op de langere termijn hebben geschetst. 

Volledig scriptieverslag

Hieronder kunt u de verschillende onderdelen van het scriptieverslag downloaden.

• Duurzaam Renoveren: Onderzoeksverslag
• Duurzaam Renoveren: Voorbeeldproject Purmerend
• Duurzaam Renoveren: Scriptie
• Rapport gebouwontwikkeling naar duurzame renovatie