Met humor, verwondering en mededogen kijkt theatermaker Louise Korthals naar de pogende mens. De mens die z’n best doet om er wat van te maken in een wereld die steeds meer in stukken uiteenvalt. “Juist in het zoeken en twijfelen schuilt de vooruitgang.”
Haar debuut als cabaretier en zanger in 2013 was overweldigend. Ze won er de Neerlands Hoop mee en werd een megatalent genoemd. Daarna volgden meer prijswinnende voorstellingen, zoals Alles is er, waarmee ze de prestigieuze Poelifinario won. Maar de laatste jaren was het stiller rondom Louise Korthals. “Corona, een derde kind, stemproblemen en een paar heftige gebeurtenissen in privékring”, somt ze daarover op. Maar Louise is terug, en hóe. Met haar nieuwe voorstelling Korthals in stukken kwam, zag en overwon ze weer, getuige vier- en vijfsterrenrecensies in onder meer NRC.
Je bent altijd ergens naar onderweg
De wereld valt steeds meer in stukken uiteen en in mijzelf worden er ook continu verschillende stukjes aangesproken, zo verklaart ze de titel van haar nieuwste voorstelling. “Het leven voelt als fragmentarisch: ik probeer m’n werk te doen, heb jonge kinderen die constant om aandacht vragen en wil af en toe ook nog iets goeds doen voor de wereld. Je bent altijd ergens naar onderweg en intussen gebeurt er van alles dat afleidt. Het leven komt altijd van alle kanten. Voordat je iets kunt afsluiten, dient het volgende zich alweer aan. Ik vond het mooi om dat in een theatrale vorm te vatten. Je wordt voortdurend onderbroken en gaat van hot naar her en tegelijkertijd is dat de grote lijn van je leven.
Geregeld komen na afloop van de voorstelling mensen, vaak ouders van jonge kinderen, naar me toe die zeggen: ‘Dit is precies hoe mijn leven eruitziet. Ik doe mijn best, maar het loopt bijna altijd anders.’ Ik zie de pogingen van mensen om het goed te doen en om liefdevol te zijn, maar ook dat ze moe zijn omdat er zoveel van ze wordt gevraagd. Dat raakt me.”
Een handjevol maakt er een zooitje van
Dit staat volgens haar in schril contrast met de mannen die aan het roer staan in deze wereld. De Tech-elite heeft zoveel invloed, kapitaal en macht dat ze alles een positieve kant op zouden kunnen sturen, maar ze richten alleen maar ellende aan. “Ik lig op mijn knieën aan mijn kinderen te vertellen dat ze bij een spelletje allebei kunnen winnen en dat je gelijk mag spelen. En intussen zorgen degenen die het voor het zeggen hebben voor oorlog, dreiging en leed. Dat raakt me enorm. Al die mensen die proberen om er ondanks alles wat van te maken tegenover een handjevol dat alleen maar bezig is om er een zooitje van te maken en bunkers te bouwen zodat zij Doomsday zullen overleven.”
‘Zolang we kunnen lachen om onszelf is het einde nog niet in zicht’
Het voorrecht van je kunnen uitspreken
Van de in 2024 overleden regisseur en theatermaker Gita Hacham leerde ze dat het een groot voorrecht is om een stem te hebben. Om je te mogen en te kunnen uitspreken. “Ik realiseerde me: ik heb een podium, ik heb die stem. Dus ik moet opstaan en daar iets mee doen. Daarom zullen mijn voorstellingen altijd maatschappelijk geëngageerd zijn en wil ik altijd proberen om mijn publiek aan het denken te zetten. Ik was vroeger behoorlijk bang dat mensen me niet aardig zouden vinden, om iemand te kwetsen. Dat is veranderd. Sommige dingen zijn gewoon niet oké. Als je het niet met me eens bent, prima. Maar ik ga niet stil in een hoekje zitten omdat ik bang ben dat jij anders niet naar mijn voorstelling komt of afkeurt wat ik zeg en doe. Ja, ik word steeds activistischer en scherper.”
Lachen geeft ruimte in je hoofd
“Ik geloof wel dat je zwaarte altijd licht moet verpakken. Ik speel in de voorstelling af en toe dat een van mijn kinderen iets aan mij vraagt. Dat geeft mij de kans om zware thema’s een lichte en ontwapenende vorm te geven. En zolang we kunnen lachen om onszelf is het einde nog niet in zicht. Dat is de schoonheid van theater. Als mensen tijdens een voorstelling hard zitten te lachen om iets wat ik speel, komt bij hen vaak ineens het besef: maar dat doe ik ook. Dat is prachtig, want het geeft ruimte in je hoofd. En ruimte is altijd de eerste stap naar het nemen van een andere afslag, naar een nieuwe keuze. Pas als die ruimte er is, kun je denken: maar wacht even, er is een alternatief. Ik ben er altijd op uit om die ruimte te creëren.”
Je moet kunnen vallen
Ze gelooft erg in het idee van de pogende mens. “We doen bijna allemaal ons best om er wat van te maken. Het wordt nooit perfect en dat hoeft ook niet. Want juist in het zoeken en in het durven twijfelen, het jezelf en de wereld kunnen bevragen, schuilt de vooruitgang. Het gaat om die groei, om het proces, maar het is nooit af. Ik denk dat je fouten moet maken om te leren, dat je moet kunnen vallen om weer op te staan. Daarover wil ik het in mijn voorstelling hebben, want ik vind dat we in een maatschappij leven waarin we zo vaak voorbijgaan aan alle groeiprocessen. Met de komst van AI gaat alles nog sneller. Je hebt een probleem en binnen drie seconden is er een oplossing. Maar mensen hebben tijd nodig om zich aan te passen, tijd nodig voor de inbedding van gedachten. En ik geloof ook dat oplossingen veel langer beklijven en meer kans van slagen hebben wanneer je ook de kans hebt gekregen om ernaartoe te leven en te werken.”
‘Als maker zie ik het als mijn taak om de menselijke worsteling in beeld te brengen’
De lelijkheid en hardheid van het leven worden zelden getoond
“Het verhaal van deze tijd, zeker online, is dat alles maakbaar is. Succes en falen heb je helemaal aan jezelf te danken of te wijten. Daarom zitten we nu met een generatie die heel onzeker is over zichzelf en vatbaar voor de belofte dat je de beste versie van jezelf kunt worden als je maar hard genoeg je best doet. Maar online zie je alleen maar het succes en niet het vallen. De lelijkheid en de hardheid van het leven worden zelden getoond, evenmin als de onvolmaaktheid. Ik als maker zie het als mijn taak om juist die onafheid en de menselijke worsteling in beeld te brengen. En ik merk dat daarmee ruimte en ontspanning ontstaat, juist omdat het zo fijn is om iets te zien wat anderen niet zichtbaar maken. Dat is een beetje een missie van me geworden. Want het is echt killing, vooral voor jongere generaties om het idee te hebben dat je aan al die standaarden moet voldoen.”
Nóg harder en nóg meer
“In mijn voorstelling zit ik in een hysterische spinningles met een instructrice die door een overstuur geluidssysteem allerlei bevelen op mij afvuurt en schreeuwt dat het allemaal nog niet genoeg is en dat we nóg harder moeten gaan en meer moeten geven. Daar moet ik dan óók nog aan voldoen. Je krijgt in zo’n klas een groepsideaal voorgeschoteld met daarin een betere en geoptimaliseerde versie van jezelf, terwijl ik juist denk dat je tussen al die individuen die aan zichzelf werken een enorme leegheid kunt ervaren. Ik geloof namelijk dat er juist een diepe existentiële behoefte is aan verbinding met anderen, en dat de leegheid door die zelfoptimalisatie en gerichtheid op het individu alleen maar groter wordt. Omdat je steeds meer afdrijft van de ander en van wie je eigenlijk bent. Het is een rare paradox dat zo’n les appelleert aan je behoefte aan een gemeenschap, terwijl je allemaal individueel bezig bent.”
Ergens deel van uitmaken
Ze is ervan overtuigd dat zingeving en de betekenis der dingen juist zit in verbondenheid en het gevoel dat je ergens deel van uitmaakt. “Het lijkt wel alsof we ieder voor zich bezig zijn om ons voor te bereiden op Doomsday: je moet weerbaar zijn en zo fit mogelijk als de klap komt. Maar zorgdragen begint ergens anders. Haal je noodpakket in huis, koop een zaklamp en een transistorradio voor mijn part, maar ga ook gewoon wieden in de moestuin van je buurt. Je lokaal inzetten voor de gemeenschap geeft een enorm gevoel van voldoening. Het doet iets met je als je verbonden raakt met de plek waar je woont en leeft. En zie de mensen in de straat, maak een praatje, help elkaar. Als je niet eens weet waar je het voor doet, voor wie zou je dan vechten of overleven, wat ga je dan doen?”
Diepe frustratie en drijfveer
“Ik geloof erin dat we aan de wereld kunnen en moeten bouwen. In een eerdere voorstelling zong ik: Mens, als je zo graag voor God speelt, doe dan in godsnaam je best. Dit lied is al uit 2013, maar het blijft helaas actueel. We kunnen naar de maan, de meest ingewikkelde ziektes genezen, we hebben een deeltjesversneller, we kunnen zoveel, maar het lukt als mensheid niet om met zachtheid en mededogen met elkaar en de wereld om te gaan. Dat is iets waarover ik mij verwonder, maar het is een ook diepe frustratie. En een drijfveer om mij te blijven uitspreken.”
Mijn kleine steentje bijdragen
Ze wil benadrukken dat er ook heel veel schoonheid in de wereld is. “Mensen kunnen afschuwelijk zijn, maar ook zo grappig en vriendelijk en mooi. Hoop houden is ook een strategie. Wat hebben we eraan om allemaal bij de pakken neer te gaan zitten? Ik denk dat we geen andere keuze hebben dan te blijven geloven in een betere wereld. Ik heb jonge kinderen en ik wil ze niet opvoeden in een sfeer van wanhoop en angst. Je moet blijven geloven in betere dingen. Er is genoeg te lachen, er is genoeg moois in de wereld en in je leven, ook al is het niet volmaakt en altijd onaf. Maar in het grotere geheel is er wel veel werk aan de winkel. Dus kijk ik wat er beter kan, waar ik mijn kleine steentje kan bijdragen. Mijn wiegje stond op een goede plek en ik heb de mogelijkheid om mij uit te spreken. Dus laat het dan maar mijn taak zijn om daar in het theater iets moois van te maken.”
Meer MENS?
MENS is het nieuwe magazine over leven in verbinding*. Het nodigt uit om stil te staan, te ontdekken en elkaar te ontmoeten.
Wil je daar ook zelf iets van ervaren? Ontdek activiteiten rond bezinning, muziek en levensvragen en laat je inspireren door wat er te doen is.
* Je ontvangt magazine MENS als je je aansluit bij het Apostolisch Genootschap.