Kun je luisteren naar wat nog niet is gezegd?

Op 2 september geven socioloog Emiko Tsuyuki en filosoof Renate Schepen de workshop 'Ruimer luisteren – Japanse Ba' in het Centrum voor Religieus Humanisme. Een bijzondere bijeenkomst waarin deelnemers kennismaken met het Japanse concept Ba: een manier van kijken naar menselijke interactie die juist draait om wat niet direct zichtbaar of meetbaar is.

Maar wat is Ba eigenlijk?

Emiko: "Het woord Ba komt uit het Japans en betekent letterlijk 'plaats' of 'ruimte'. Maar het gaat niet alleen om een fysieke plek. Het gaat om de gedeelde context die ontstaat tussen mensen. Een sfeer, een energie, een veld waarin interactie plaatsvindt."

"In het Westen kijken we vaak naar individuen: wat iemand denkt, zegt of doet. Ba helpt ons kijken naar wat er tussen mensen gebeurt. Dat wat niet altijd wordt uitgesproken, maar wel voelbaar is."

Dat klinkt behoorlijk abstract. Kun je een voorbeeld geven?

"Denk aan een vergadering waarin niemand iets spannends zegt, maar je toch voelt dat er spanning in de ruimte hangt. Of juist een gesprek waarin je je direct veilig voelt, zonder precies te weten waarom. Dat is Ba."

"We communiceren voortdurend, niet alleen met woorden. Via lichaamstaal, stiltes, intonatie, aanwezigheid. Vaak zit daar juist de belangrijkste informatie."

Waarom is dit relevant voor ons?

Renate: "Omdat veel van onze uitdagingen vandaag de dag draaien om verbinding. In organisaties, in families, in de samenleving. We proberen problemen vaak rationeel op te lossen, maar vergeten dat mensen ook emotionele en lichamelijke wezens zijn."

"Terwijl we die laag allemaal kennen. Je voelt meteen of je ergens welkom bent. Of dat je op je hoede moet zijn. Dat is geen bijzaak. Dat is fundamentele informatie. Als we alleen luisteren naar woorden, missen we veel. Ruimer luisteren betekent dat je ook aandacht hebt voor wat nog niet gezegd is, of misschien nog niet gezegd kán worden."

Is Ba iets spiritueels?

Emiko: "Nee. Het is heel concreet. Iedereen ervaart het dagelijks. In een teammeeting. In een klaslokaal. In een gezin. Sommige ruimtes nodigen uit tot openheid. Andere sluiten af. Als je leert waarnemen hoe dat werkt, kun je er bewust mee werken."

Wat leren deelnemers tijdens deze workshop?

Emiko: "We praten niet alleen over Ba, we ervaren het ook. Hoe ontstaat vertrouwen? Hoe creëer je veiligheid? Hoe beïnvloedt jouw aanwezigheid een groep? Als je je bewust wordt van Ba, kun je echt bijdragen aan een omgeving waarin mensen zich gezien voelen en zichzelf kunnen zijn."

Waarom is dit juist nu belangrijk?

Renate: "We leven in een tijd van transitie: maatschappelijk, organisatorisch, persoonlijk. Juist in verandering wordt zichtbaar hoe belangrijk de kwaliteit van onze relaties is. Verbondenheid ontstaat niet vanzelf. Daar is aandacht voor nodig. Deze workshop helpt je om die aandacht te ontwikkelen."

Een unieke kans

Emiko Tsuyuki wordt wereldwijd gevraagd om organisaties te begeleiden in transitieprocessen, samenwerking en creativiteit. Dat zij deze zomer een week in Nederland is en deze workshop verzorgt, maakt deze bijeenkomst uitzonderlijk. Het is een unieke kans om kennis te maken met een diepgewortelde Japanse praktijk van luisteren, verbinden en ruimte maken.

Workshop: Ruimer luisteren – Japanse Ba

📍 Centrum voor Religieus Humanisme
📅 2 september 2026
🕜 13:30 - 16:30 uur

Benieuwd naar wat er tussen mensen gebeurt, nog voordat er woorden zijn? Dan is dit een bijeenkomst die je niet wilt missen. Er zijn 20 plaatsen beschikbaar, tickets kosten € 35,99 (incl. servicekosten). Meld je aan via deze pagina.

Het doel van het Centrum is jou de kans te bieden om je met anderen te verdiepen in hoe je de aarde liefdevol bewoont, door middel van lezingen, workshops, cursussen en exposities. Het CvRH is een samenwerking tussen Apostolisch Genootschap, de Faculteit Religie en Theologie van de VU Amsterdam en Nieuw Wij. Meer info vind je op www.cvrh.nl.